Inoa | Name(s)
°´ÇÊ»´Ç±ô²¹³Ü±è´Ç°ì´Ç
Hiʻona ʻ�ina | Land characteristic: Moku
Hiʻona ʻ�ina o loko o kēia wahi | Feature(s) located within this place: Kualoa; Hakipuʻu; Waik�ne; Wai�hole; Kaʻalaea; Waiheʻe; Kahaluʻu; Heʻeʻia; K�neʻohe; Kailua; Waim�nalo
HiÊ»ona Ê»Ä�ina nona kÄ“ia wahi | Feature(s) that contain this place: °¿Ê»²¹³ó³Ü; KoÊ»olau
H�ʻuluʻulu manaʻo
He moku kÄ“ia ma ka Ê»aoÊ»ao hikina a hema o ka mokupuni o °¿Ê»²¹³ó³Ü. Aia kÄ“ia moku ma waena o KoÊ»olauloa, ma ka Ê»aoÊ»ao Ê»Ä�kau, a me ka moku o Kona, ma ka Ê»aoÊ»ao hema. Wahi a nÄ� kÅ«puna, kaulana kÄ“ia Ê»aoÊ»ao o ka mokupuni i “nÄ� pali hÄ�uliuli o ke KoÊ»olau.Ê» Laha nÄ� loÊ»i kalo o kÄ“ia wahi a maikaÊ»i wale ka lawaiÊ»a Ê»ana ma ke kai o °´ÇÊ»´Ç±ô²¹³Ü±è´Ç°ì´Ç mai kahi pae a kahi pae aku. Ê»O Kualoa kahi kapu loa ma kÄ“ia moku no nÄ� aliÊ»i o ka wÄ� kahiko, a aia ma laila ka puÊ»u kaulana Ê»o KÄ�nehoalani. Ma HakipuÊ»u i hoÊ»olana mua Ê»ia ai ka waÊ»a Ê»o ±áÅ�°ìÅ«±ô±ðÊ»²¹ ma ka makahiki 1975. I ka moÊ»olelo o ±á¾±Ê»¾±²¹°ì²¹¾±°ì²¹±è´Ç±ô¾±´Ç±è±ð±ô±ð, hakakÄ� Ê»o ia me ka moÊ»o o kÄ“ia wahi Ê»o ia o MokoliÊ»i, a lilo kona kino i ka moku liÊ»iliÊ»i ma ke kai o Kualoa. Ma ka hono o KÄ�neÊ»ohe he mau loko iÊ»a.
Description
Ko’olaupoko is the southeastern district of the windward coast O’ahu, from Kualoa in the north to Waimanalo in the south. (“Ko’olau” means “windward”; “poko” means “small”). The lands are well watered by streams; Kane’ohe Bay, with the only barrier reef in Hawai’i, has a protected lagoon known for its abundance of fish and its numerous fishponds, where mullet and milkfish were fattened. The delicious uhu, or parrot fish, is the famous fish of this land, from Kane’ohe Bay to Maunalua Bay. The land section of Kualoa was sacred to the chiefs, and the home of the famous Tahitian voyaging chief La’amaikahiki while he lived in Hawai’i. Kaulu is the most well-known demigod of Ko’olaupoko, similar to Kamapua’a of Ko’olauloa and Maui of Wai’anae. (Asia-Pacific Digital Library, KCC)
ʻŌlelo kuhikuhi
E koho iÄ� “°´ÇÊ»´Ç±ô²¹³Ü±è´Ç°ì´Ç” no nÄ� kumuwaiwai pili i ka moku o °´ÇÊ»´Ç±ô²¹³Ü±è´Ç°ì´Ç.
Instructions
Use for the moku of °´ÇÊ»´Ç±ô²¹³Ü±è´Ç°ì´Ç on °¿Ê»²¹³ó³Ü.
Moʻokūʻauhau | Genealogy
Akua | Deity: Haumea; ±á¾±Ê»¾±²¹°ì²¹¾±°ì²¹±è´Ç±ô¾±´Ç±è±ð±ô±ð; KamapuaÊ»a; Keahiakahoe; MokoliÊ»i; KÄ�nehoalani
HÄ�lau | Group/school: ±áÅ�°ìÅ«±ô±ðÊ»²¹
Kanaka | Person: Kalaniwahine; Laʻamaikahiki; Olopana; Kahahana
Hana | Practice: ³¢²¹·É²¹¾±Ê»²¹; ²Ñ²¹³ó¾±Ê»²¹i; Hana koÊ»i; HeÊ»e hÅ�lua; HÄ�nai holoholona; Holo waÊ»a
Kūmole | Source(s)
Pukui, Mary Kawena. ’Olelo No’eau : Hawaiian Proverbs & Poetical Sayings. Honolulu, Hawai’i: Bishop Museum Press, 1983.
Sterling, Elspeth P., and Catherine C. Summers. Sites of Oahu. [Rev. ed.]. Honolulu: Bishop Museum Press, 1993.
Hoʻopili ʻia i | Applied to: ,
Mea haku | Created by: Na ka hui ʻimi naʻauao o Ka Wai H�pai