Inoa | Name(s)
Pelehonuamea, Pele
H�ʻuluʻulu manaʻo
He akua wahine ʻo Pele ma Hawaiʻi. Kapa ʻia ʻo ia ʻo “ka wahine ʻai honua�, “ka wahine o ka lua�, “ ka wahine malihini,� a me “ka wahine o ka ʻaʻahu keʻokeʻo.�
He nui nÄ� moÊ»okÅ«auhau i Ê»Å�lelo Ê»ia no Pele. No kekahi, he keiki Ê»o ia na Papa lÄ�ua Ê»o °ÂÄå°ì±ð²¹. No kekahi aku, na Haumea lÄ�ua Ê»o °Å«wahaÊ»ilo. A no kekahi hou aku, na KahinaliÊ»i lÄ�ua Ê»o °Äå²Ô±ðhoalani Ê»o ia. Wahi a PÅ«kuÊ»i, hÄ�nau Ê»ia Ê»o Pele he ahi ma ka waha o Haumea.
Kaulana hoÊ»i ko Pele ‘ohana akua. ‘O nÄ� kaikuaÊ»ana a kaikaina hoÊ»i ona, Ê»o ia ‘o Hi’iakaikapoliopele, °²¹±èÅ�Ê»³Ü±ô²¹°ìÄ«²Ô²¹Ê»³Ü, a me ±·Äå³¾²¹°ì²¹´Ç°ì²¹³ó²¹Ê»¾±. Ê»O kona mau kaikunÄ�ne Ê»o °²¹³¾´Ç³ó´Ç²¹±ô¾±Ê»¾± a me Lonomakua.
No Kahiki mai Ê»o ia a noho Ê»o Pele ma HalemaÊ»umaÊ»u ma ka lua pele Ê»o °Ä«±ô²¹³Ü±ð²¹, ma ka mokupuni o HawaiÊ»i. He mau kinolau kona pili i ka lua pele. A he hoÊ»okupu kÅ«pono ka Ê»Å�helo nona.
Description
Pele is a Hawaiian goddess. She is called “earth-eating woman,� “woman of the pit,� “foreign woman,� and “woman of the white garment.�
Many genealogies for Pele are told. For some, she is the child of Papa and °ÂÄå°ì±ð²¹. For others, she is of Haumea and °Å«wahaÊ»ilo. And for others yet, she is the child of KahinaliÊ»i °Äå²Ô±ðhoalani. PukuÊ»i says that Pele was born as a flame from the mouth of Haumea.
Pele’s divine family members are also famous. Her sisters are Hi’iakaikapoliopele, °²¹±èÅ�Ê»³Ü±ô²¹°ìÄ«²Ô²¹Ê»³Ü, and ±·Äå³¾²¹°ì²¹´Ç°ì²¹³ó²¹Ê»¾±. Her brothers are °²¹³¾´Ç³ó´Ç²¹±ô¾±Ê»¾± and Lonomakua.
Pele came from Kahiki and usually resides at HalemaÊ»umaÊ»u at °Ä«±ô²¹³Ü±ð²¹, HawaiÊ»i island. She has several kinolau associated with volcanoes. An appropriate offering for her is the Ê»Å�helo berry.
ʻŌlelo kuhikuhi
E koho i kÄ“ia huaÊ»Å�lelo no nÄ� kumuwaiwai pili i ke akua Ê»o Pele, ka wahine e noho ana ma ka lua o °Ä«±ô²¹³Ü±ð²¹ ma ka mokupuni o HawaiÊ»i. Ê»Oiai ma ka noÊ»onoÊ»o HawaiÊ»i, Ê»aÊ»ole hiki ke hoÊ»okaÊ»awale i ka pele mai ka lua me ke akua Ê»O Pele, e like ana nÄ� kumuwaiwai pili i ka pele o HawaiÊ»i a o ka hapanui o ka manawa, pili kÄ“ia huaÊ»Å�lelo i nÄ� kumuwaiwai e pili ana i ka hÅ« Ê»ana mai o ka pele ma waho wale o nÄ� moÊ»olelo kaÊ»ao no Pele. Eia nÅ� naÊ»e, inÄ�, Ê»aÊ»ole o nÄ� lua pele o HawaiÊ»i ka pÅ�Ê»aiapili o ke kumuwaiwai, Ê»aÊ»ole pili ke akua Ê»o Pele i ia kumuwaiwai ponoʻī. Mai koho i kÄ“ia huaÊ»Å�lelo no nÄ� kumuwaiwai pili i nÄ� lua pele o waho o HawaiÊ»i.
Instructions
Use this term for resources related to the akua Pele whose home is at °Ä«±ô²¹³Ü±ð²¹ on the island of HawaiÊ»i. Do not use this term for resources relating to volcanoes outside of the HawaiÊ»i landscape.
Moʻokūʻauhau | Genealogy
Akua | Deity: ±á¾±Ê»¾±²¹°ì²¹¾±°ì²¹±è´Ç±ô¾±´Ç±è±ð±ô±ð1; °²¹±èÅ�Ê»³Ü±ô²¹°ìÄ«²Ô²¹Ê»³Ü; °²¹³¾´Ç³ó´Ç²¹±ô¾±Ê»¾±; ±·Äå³¾²¹°ì²¹´Ç°ì²¹³ó²¹Ê»¾±; Lonomakua5
Makua | Parent: Papa3; Haumea; °ÂÄå°ì±ð²¹; Kanehoalani5
ʻĀina | Land/sea: °Ä«±ô²¹³Ü±ð²¹; Lēʻahi,; ±á²¹±ô±ð²¹°ì²¹±ôÄå; Ä€liamanu; Ä€liapaÊ»akai; NÄ�iwiopele; Kahikinui; PuÊ»uopele; °²¹³Ü²¹Ê»¾±; HanakaÊ»ieÊ»ie; NuÊ»umealani
Hana | Practice: Hula2 ; Heʻe h�lua4
Kinolau | Form: Pele; Ahi5; Lua ahi; Luahine; ʻŌhiʻa lehua
Ê»Aha | Ceremony: ±á´ÇÊ»´Ç°ì³Ü±è³Ü4; PuaÊ»a hiwa
Hanana | Event
Hau2; Kēhaupaʻa; L�
°Å«mole | Source(s)
(1) Pukui, Mary Kawena, and Samuel H. (Samuel Hoyt) Elbert. Hawaiian Dictionary : Hawaiian-English, English-Hawaiian. Rev. and enl. Ed. Honolulu: University of Hawaii Press, 1986.
(2) Fornander, Abraham, and Thomas G. (Thomas George) Thrum. Fornander Collection of Hawaiian Antiquities and Folk-Lore : The Hawaiian Account of the Formation of Their Islands and Origin of Their Race, with the Traditions of Their Migrations, Etc., as Gathered from Original Sources. Honolulu, Hawaiʻi: Short Stack of Native Books, 2021.
(3) Westervelt, W. D. (William Drake). Hawaiian Legends of Old Honolulu. Rutland, VT. ; Charles E. Tuttle Co., 1991.
(4) Westervelt, W. D. (William Drake). Hawaiian Legends of Volcanoes. Honolulu, Hawaii: University Press of the Pacific, 2003.
(5) Kaopio, Matthew. Hawaiian Family Legends. Honolulu, Hawaii: Mutual Pub., 2003.
Hoʻopili ʻia i | Applied to: ; ; ; ; ; ; ;
Mea haku | Created by: Puaokamele Dizon
Mea loiloi | Edited by: Annemarie Paikai